2. اين آخرين جايي است كه مي‌توان در آن پناه گرفت، ادبيات.اين روزها كه - خودخواسته - بيكار و البته بي‌عارم، طبيعي است كه زياد كتاب بخوانم.دامنه‌ي اين كتاب‌ها از جامعه‌شناسي و فلسفه گرفته تا به تازگي كمي تاريخ و البته مثل هميشه ادبيات گسترده است.اينها حوزه‌هاي خيلي محبوب من براي خواندن است اما در اين ميان، ادبيات و بيش از همه شعر قبل از اين كه هر چيز ديگري باشد، پناه است، حرف دل است، مثل دنيايي است دورتر از اين سياهي، اين تباهي، اين روزها و شب‌هاي ناكوك انگار بي‌پايان.در اين جهان امن، چند روزي است كه به غزل‌هاي ابتهاج بازگشته‌ام و خوش حالي است. در شعر سايه ظرافت و اشارات و مفاهيم عاشقانه و از سر سوز دل بسيار است و هر كدام هم از ديگري بديع‌تر و شگفت‌انگيزتر و دلنشين‌تر و روح‌نوازتر.اما در اين ميان براي من از همه سوزناك‌تر و درآورتر و البته زيباتر اين اصطلاح «غبار بي‌سوار» است كه خيلي خاص خود سايه است؛ آنجا كه در غزل مشهور «در كوچه‌سار شب»
مي‌گويد :

نشسته‌ام در انتظار اين غبار بي‌سوار
دريغ كز شبي چنين سپيده سر نمي‌زند

يا وقتي كه در غزل «بعد از نيما» مي‌گويد :

زين بيابان گذري نيست سواران را، ليك
دل ما خوش به فريبي است، غبارا تو بمان

بدعت و دلنشيني و جانگدازي اين «غبار بي‌سوار» و اين «فريب» براي من در اين است كه خود شاعر هم مي‌داند همه چيز فريبي و سرابي و غباري بيش نيست، خودش هم مي‌داند كه «سواري» در كار نيست ، كه اصلا «سوار» او را فراموش كرده، كه «سوار» قرار نيست بيايد، كه همه اينها الكي است اما باز نشسته در انتظار و مي‌گويد «غبارا تو بمان». گله‌اي هم ندارد، ناله و فغان هم نمي‌كند، خيلي دروني، خيلي خيلي عميق، غبار را زندگي مي‌كند. نمي‌دانم، يك جوري قلبم فشرده مي‌شود و خيلي عجيب حس اين «غبار بي‌سوار» را درك مي‌كنم.

3. اين بار آقايان خيلي زود شروع نكرده‌اند؟ نمي‌دانم شما هم اين مشكل را داريد يا اشكال از خود اينجانب «مي‌باشد» ؟ الان يك هفته‌اي هست كه از بنده اصرار و از «جي‌ميل» انكار كه بيا بالا و نمي‌آيد !

به علي گفت مادرش روزي... فروغ

پي‌‌نوشت : اين اصطلاح «سنگ مفت، گنجشك مفت» يكي از ظالمانه‌ترين، خشن‌ترين و زشت‌ترين اصطلاحاتي است كه زبان زيباي فارسي دارد و فارسي‌زبان‌ها هم اغلب بدون عميق شدن در معناي آن به كارش مي‌برند....حالا در اين شعر من هم سر و كله‌اش پيدا شده، البته نه فقط براي مخالف‌خواني با اين اصطلاح كه در كاربردي ظريف‌تر و شخصي‌تر و از عمق قلبي كه مي‌سوزد، درد مي‌كند و راهي جز شعر ندارد.

پايان تنفس!
به سلول‌هاي‌تان برگرديد.

شمس لنگرودي

موكاروفسكي

گفت و گو با مجيد تفرشي، پژوهشگر تاريخ معاصر ايران در لندن
نام حذف شده : شهید چمران

مجيد تفرشي، نويسنده و پژوهشگر تاريخ را در دفتر كارش در لندن پيدا كرده‌ايم؛‌جايي ميان انبوه اسنادي كه تا همين چندي پيش برچسب «محرمانه» داشتند و حالا روي ميز كار او،‌ بازخواني و بررسي مي‌شوند. آرشيو ملي بريتانيا به تازگي و بنا بر سنت هرساله و ديرينه خود، بخشي از اسناد «محرمانه» مربوط به انقلاب ايران را رونمايي كرده و مجيد تفرشي هم به عنوان پژوهشگر تاريخ معاصر ايران در اين رونمايي شركت داشته است. اين البته اولين بار نيست كه اين پژوهشگر ايراني مقيم برتانيا در مراسم رونمايي از اسناد محرمانه آرشيو ملي بريتانيا شركت مي‌كند. آرشيو ملي بريتانيا ساليان سال است كه اين سنت را دارد و هر سال در پايان سال ميلادي قديم و اغاز سال ميلادي جديد، اسنادي را كه 30 سال تمام از عمرشان گذشته باشد، از طبقه‌بندي «محرمانه» خارج مي‌كند و بيش از 90 درصد آنها را در اختيار تعدادي از پژوهشگران برگزیده داخلی و بین‌المللی قرار مي‌دهد و مجيد تفرشي هم يكي از پژوهشگراني است كه امسال براي دهمين سال پياپي به اين رونمايي‌هاي سالانه تاريخي دعوت شدند. اسناد محرمانه‌اي كه امسال منتشر شده‌اند، مربوط به مقطع تاريخي و مهم انقلاب سال 1357 در ايران است و از اين رو تحليل تازه و حتي شايد بتوان گفت زنده‌تر و دروني‌تري از ناآرامي‌ها و نارضايتي‌هاي آن روزگار جامعه ايران و رفتار سياسي حكومت شاه در قبال آن را در دسترس افكار عمومي قرار ميدهد، تحليلي كه شايد به درك دقيق‌تر شرايط حال حاضر ايران هم كمك كند.با اين وجود تفرشي در گفت و گوي دوساعته‌اي كه خطوط تلفن تهران تا لندن، ميسرش كردند تاكيد دارد كه انتشار اين اسناد الزاما ربطي به وقايع حال حاضر ايران ندارد و اينكه اسنادي با اين درجه از اهميت در اين مقطع منتشر مي‌شود، امري كاملا تصادفي است كه بر اساس قوانين آرشيو ملي بريتانيا انجام شده است.
از نگاه تفرشي به عنوان پژوهشگري كه به دقت در كار شهره است، با وجود اهمیت انکارناشدنی اسناد «محرمانه» تازه منتشر شده برای استفاده در پژوهش‌های تاریخی ، به هیچ وجه نمي‌توان اين اسناد را به دیده تاریخ خالص و محض نگریست. از نگاه او این اسناد و گزارش‌هاي رسمي روایتی بسیار فشرده از یک مجموعه مهم و دست نخورده‌اند درباره تاریخ انقلاب ایران که انتشارشان مي‌تواند برشی از روایت‌هاي دست اول ، لحظه به لحظه، توصیفی و تحلیلی از تاریخ آخرین انقلاب بزرگ قرن بیستم و رویدادها و جریانات سال‌های منجر به آن را پيش روي ما قرار دهد و اين «ما» از نظر اين پژوهشگر تاريخ، اگرچه در گام نخست، متخصصان و مورخان و سياسيون را در برميگيرد اما مردم عادي را هم در خود مستتر دارد.از اين منظر،استفاده از آرشیوها و اسناد تاریخی ، اگرچه امری تخصصی و آموختنی است، ولی صرفا در انحصار متخصصان و مورخان نیست بلكه برعكس، آمارهای منتشر شده نشان می‌دهد که بیشترین مراجعه‌کنندگان به آرشیو ملی بریتانیا ، افراد عادی‌اي هستند كه پی‌گیر ریشه‌های خانوادگی و تاریخی‌شان و یا مشتاق بررسی تاریخ‌ سرزمين خود و اجدادشان هستند؛ مردمان عادي‌اي كه مي‌دانند، هميشه بخش‌هايي از آينده، از گذشته مي‌آيد.

نسخه پی دی اف این مطلب در اعتماد.

زانکه هر بدبخت خرمن سوخته/ مي نخواهد شمع کس، افروخته/ رو کمالي دست آور تا تو هم / از کمال ديگران نفتي به غم
(مولوي)

1- ما ها آدم هاي تنگ نظري هستيم، اصلاح طلب و اصولگرا هم ندارد، روشنفکر و غيرروشنفکر هم ندارد و راستش را بخواهيد از نگاه من حتي دولت و ملت هم ندارد، کم بيني و تنگ نظري، گرفتاري عمومي ماست. بهترش را بهمن فرمان آرا گفته در فيلم «خانه يي روي آب» که؛ «توي اين مملکت بخل و حسادت شغل دوم همه است.» اين جمله را البته مي توان گسترش هم داد و گفت نخير، انگار شغل تمام وقت همه است، به اين معنا که شما عکاس هستيد، يا شاعر يا نويسنده يا روزنامه نگار و با وجود مشغله کاري تان، وظيفه شناسانه و صادقانه، از هيچ سوژه يي براي حسدورزي هم غافل نمي مانيد. البته انصافاً کار سختي است. شما مدام بايد در حال رصد کردن اين و آن و فلان و بهمان باشيد، خب بايد حواس تان را جمع کنيد که مبادا کسي، گوشه يي از اين «گربه حسدپرور» کار توجه برانگيزي بکند و خداي ناکرده شما جا بمانيد و تازه از همه اينها سخت تر وقتي است که مي خواهيد اسم «حسادت» و«تنگ نظري » تان را به هر زور و زحمتي که شده به عناوين پنهان کارانه تر و در نتيجه محترمانه تري مثل «نقد»، «بررسي» يا «اظهارنظر» تغيير دهيد. اين طوري است که ما کم کم و در طول «عمر جهاني» که به قول شاملو هنوز هم بر ما نگذشته، تبديل مي شويم به اين چيزي که الان هستيم؛ ملتي که بيش از آنکه کار کند، درباره کار حرف مي زند؛ ملتي که به جاي تعمق در خودش، ديگران را زير ذره بين مي گيرد. ملتي که مدام مي ترسد اين يک وجب جايي که در جهان بيکران هستي دارد، به وسيله «ديگري» يا «ديگران» تصرف شود. ملتي که سال هاست از عصر کشاورزي عبور کرده اما هنوز هم از خشکسالي و گرسنه ماندن مي ترسد و در نتيجه با برگزاري نمايشگاه عکس، با انتشار کتاب و با خيلي از دستاوردهاي جهان مدرن هم مثل «چاه آب» رفتار مي کند. در حالي که برگزار کردن نمايشگاه عکس چيزي مثل کشيدن مقداري آب از چاه براي آبياري زمين ها نيست که مثلاً من بتوانم آب بيشتري را تصاحب کنم و شما تشنه بمانيد. اگر 69 ميليون ايراني هم نمايشگاه عکس برگزار کنند، شما، دوست عزيز عکاس که نفر 70 ميليوني هستيد، باز هم مي توانيد نمايشگاه خودتان را برگزار کنيد. باور کنيد، زمين شما اگر زمين باشد و محصول شما اگر محصول و عزم شما اگر جزم، حتي از جيره بندي آب هم نبايد بترسيد چه برسد به برگزاري سه چهار تا نمايشگاه عکس از غيرعکاسان، در حاشيه جريان اصلي که تمام سال گالري ها را در تصرف خود دارند.

2- آقاي محمدرضا شاهرخي، همکار محترم، عکاس محترم، کارشناس محترم که ناراحتيد از استقبال عمومي از نمايشگاه خانم تهراني، شما بايد به يک پرسش بسيار مهم و تعيين کننده پاسخ بدهيد و آن اينکه هديه تهراني، رضا کيانيان، نيکي کريمي، عباس کيارستمي، حامد بهداد و اصلاً هر کس ديگري، اصلاً شما بگوييد آقاي آل پاچينو، آيا اين شهروندان نسبتاً آزاد براي برگزاري نمايشگاه عکس، مجسمه يا هر چيز ديگري بايد از شما -يا فراتر از آن از ما -مجوز بگيرند؟

آيا اين خود ما نيستيم که به عنوان نويسندگان روزنامه هاي منتقد دولت، مدام مو را از ماست نه چندان پرچرب دولتمردان بيرون مي کشيم و نقد و فغان مي کنيم که براي کار فرهنگي و هنري، براي انتشار کتاب، براي فعاليت و گردهمايي روشنفکري، مجوز چرا؟ خب حالا چه اتفاقي افتاده که شما از فعاليت هنري شهروندي نسبتاً آزاد تا اين حد برآشفته شده ايد که از مردم مي خواهيد اصلاً براي ديدن عکس هاي اين نمايشگاه هم نروند و يکسره قضاوت مطلق شما را بپذيرند؟

آقاي حسن محمودي، همکار و استاد محترم، نويسنده ارجمند، مگر آقاي رضا کيانيان، مسوول فروش آثار نويسندگان و ادبيات گريزي عموم مردم هستند؟ ايشان کتابش را چاپ کرده و اتفاقاً نه تبليغات گسترده يي براي کتابش شده، نه حمايت دولتي پشت کارش بوده و نه ايستاده جلو در کتابفروشي هاي دوست داشتني راسته کريم خان و پا بر زمين کوبيده و اصرار کرده که ايها الناس بياييد کتاب من را که بازيگر محبوبي هستم بخريد. هيچ کدام از اين اتفاق ها نيفتاده، البته که ايشان ممکن است خوش شانس هم باشند اما مگر ما قرار است با معيار قرار دادن مسائل فيصله ناپذيري مثل خوش شانس يا بدشانس بودن آدم ها، کارشان را داوري کنيم؟

3- همه نوشته هايي که در واکنش به برگزاري نمايشگاه هاي عکس و مجسمه و ويدئوآرت خانم ها و آقايان بازيگر سينما خواندم، دست کم يک فصل مشترک داشتند و آن اين که در هيچ يک از اين نوشته ها، موضوع، اثر هنري نبود. عکاس هايي که برگزاري نمايشگاه هديه تهراني آزرده خاطرشان کرد، اصلاً درباره «هنر» بودن يا نبودن آثار او بحث نکردند. هيچ کس نگفت چه اشکال فني و تکنيکي و ذوقي و حرفه يي به اين آثار وارد بوده. حرفي از نقاط ضعف و قوت نشد بلکه همه متمرکز شدند بر کسي که پشت لنز دوربين ايستاده نه بر حرفي که با دوربينش زده و اين چه معناي ديگري دارد جز «تنگ نظري»؟ ما حقيقتاً چه حقي داريم که به هديه تهراني بگوييم حق ندارد نمايشگاه عکس برگزار کند؟ آيا اين حق را به خاطر همه حق هاي ساده و ابتدايي که برايشان بايد با دولت چانه بزنيم، به خودمان نداده ايم؟

4- دوستان منتقد مي توانستند و حتماً هنوز هم مي توانند صفحه ها در نقد آثار بازيگران منتشر کنند و به ما بگويند اصلاً کاري که اين بازيگران عزيز ارائه داده اند هنر و اثر هنري هست يا نه و اگر هست واجد چه ارزش ها و رگه هاي معنايي تازه يي است، چه چيزي به جهان ما افزوده و کدام پنجره را به رويمان مي تواند باز کند و اگر نيست، به چه دليل نيست و چه مراتبي را طي نکرده و کجاي کار ايراد دارد. خب مگر اين همه آن چيزي نيست که ما از منتقد اثر هنري و ادبي انتظار داريم؟ منتقد هنر و ادبيات اگر منتقد کار درستي باشد، مثل عامه مردم «جوگير» و «درگير» شهرت استارهاي سينما نمي شود و در ذيل اين شهرت قرار نمي گيرد تا حرفه خود را فراموش کند و به جاي نقد نوشتن، به «خاله زنکي» و «عمومردکي» مکتوب روي بياورد. اين منتقد، خوب مي داند که - خوب يا بد، دلخواه يا نادلپسند- چه در جامعه ما و چه در تمام دنيا موقعيت، محبوبيت و شهرت يک استار سينما اصلاً با هيچ استاري در هيچ حوزه ديگري قابل مقايسه نيست. همه مردم خانم سوپراستار «آنجلينا جولي» را مي شناسند، اما چند درصد از آنها «هانري کارته برسون» را مي شناسند؟ اين به معناي بي اهميت يا کم فروغ بودن يکي از بزرگ ترين عکاسان جهان در برابر آنجلينا جولي يا سوپراستارهايي از دوران خود عکاس، نيست بلکه تعريف خيلي ساده يي دارد، شهرت فرهنگي استار سينما ده ها برابر من و شماست و اگرچه اين شهرت الزاماً به اين معنا نيست که هر کاري استار سينما مي کند، کاري واجد ارزش هاي هنري و درخور توجه است، اما باز هم توجه عمومي به آدم هاي پرده نقره يي بيش از «سلبريتي »هاي هر حوزه ديگري است.

5- ما به جامعه يي مدرن و بي گره يا دست کم با گره ها و پريشاني هاي کمتر تبديل نمي شويم، مگر آنکه هر کدام سهم خودمان را به درستي ادا کنيم. مگر آنکه همه باشيم و بودن يکديگر را بپذيريم. ما کار خودمان را بکنيم و ديگران هم کار خودشان را و باورمان شود که هر کس مي تواند و اين امکان را دارد و هيچ کس هم نمي تواند اين امکان را از او بگيرد که جهان را «به قدر همت و فرصت خويش» معنا دهد، جز خودش اگر بخواهد.

روزنامه اعتماد.ضميمه روزانه.

پي‌نوشت : محمدرضا شاهرخي از من ناراحت شده، چاره‌اي هم نيست انگار.من نمي‌خواستم همكارم را ناراحت كنم اما خب ماها براي‌مان سخت است كه نقد همديگر را بشنويم.به هر حال اين يادداشتي است كه آقاي شاهرخي در وبلاگش منتشر كرده و البته جاي آن دارد كه درباره همين يادداشت و نحوه ورورد ايشان به ماجرا هم ، باز بحث كنيم...اما عجالتا همين سطح از مشق پذيرش يكديگر هم انگار زيادي است:)

پي‌نوشت : از حس و حال اين روزهاست...

شعري از گروس عبدالملكيان.

وضع آوردن حسنك به پاي دار، تاريخ بيهقي، جلد اول.